Kiểm kê và thẩm tra khí nhà kính ISO 14064-1

Biến đổi khí hậu do nồng độ khí nhà kính tăng cao đang tác động ngày càng rõ đến sản xuất, chuỗi cung ứng và đời sống. Muốn giảm phát thải, trước hết mỗi tổ chức phải biết mình phát thải bao nhiêu, từ nguồn nào. ISO 14064-1:2018 cung cấp mô hình, phương pháp và hướng dẫn để định lượng và báo cáo phát thải và loại bỏ khí nhà kính ở cấp độ tổ chức.

Tiêu chuẩn yêu cầu xác định ranh giới tổ chức (theo kiểm soát hoặc theo tỷ lệ vốn góp), ranh giới báo cáo, chọn năm cơ sở, định lượng phát thải bằng hệ số và dữ liệu hoạt động phù hợp, đánh giá độ không đảm bảo và lập báo cáo khí nhà kính. Phiên bản 2018 phân loại phát thải thành sáu nhóm: phát thải trực tiếp; gián tiếp từ năng lượng nhập vào; gián tiếp từ vận chuyển; từ sản phẩm tổ chức sử dụng; từ việc sử dụng sản phẩm của tổ chức; và các nguồn gián tiếp khác. Cách phân loại này có thể đối chiếu với khái niệm phạm vi 1, 2 và 3 của GHG Protocol mà nhiều khách hàng quốc tế sử dụng.

Một báo cáo kiểm kê đạt yêu cầu phải tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi của tiêu chuẩn:

• Tính liên quan: chọn nguồn phát thải, dữ liệu và phương pháp phù hợp với nhu cầu của người sử dụng báo cáo.
• Tính đầy đủ: bao gồm mọi nguồn phát thải và loại bỏ đáng kể trong ranh giới đã xác định.
• Tính nhất quán: cho phép so sánh có ý nghĩa giữa các năm.
• Tính chính xác: giảm sai lệch và độ không đảm bảo ở mức thực tế có thể.
• Tính minh bạch: công bố đủ thông tin để người đọc đưa ra quyết định với độ tin cậy hợp lý.

Thẩm tra là quá trình bên thứ ba độc lập đánh giá báo cáo kiểm kê dựa trên ISO 14064-3:2019. Chuyên gia thẩm tra xem xét ranh giới, phương pháp tính, dữ liệu hoạt động, hệ số phát thải, hệ thống kiểm soát dữ liệu, rồi lấy mẫu và đối chiếu với chứng từ gốc. Mục tiêu, tiêu chí, phạm vi, mức đảm bảo (hợp lý hoặc có giới hạn) và mức trọng yếu được thống nhất trước khi bắt đầu; kết quả là tuyên bố thẩm tra nêu ý kiến của chuyên gia thẩm tra, không phải chứng chỉ.

Tại Việt Nam, Nghị định 06/2022/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP) yêu cầu các cơ sở thuộc danh mục phải kiểm kê khí nhà kính định kỳ; danh mục hiện hành được ban hành kèm Quyết định 13/2024/QĐ-TTg. Báo cáo kiểm kê theo quy định pháp luật được lập theo hướng dẫn của cơ quan quản lý và được thẩm định theo thủ tục riêng; thẩm tra tự nguyện theo ISO 14064-3 không thay thế thủ tục này. Báo cáo đã thẩm tra thường được dùng cho báo cáo ESG, CDP, mục tiêu SBTi và yêu cầu dữ liệu của khách hàng xuất khẩu.